Maurice Mességué (1921–2017) należał do najbardziej znanych francuskich zielarzy XX wieku. We Francji nazywano go „papieżem roślin”. Wiedzę o ziołach wyniósł z rodzinnego domu, a później przez dziesięciolecia rozwijał własny sposób pracy z roślinami i opisywał go w licznych książkach.

W jego recepturach pojawiały się odwary, nalewki, wina ziołowe, octy, balsamy, nacierania, okłady oraz charakterystyczne dla jego metody kąpiele dłoni i stóp.

Jedną z roślin, którym poświęcał szczególnie dużo uwagi, był czosnek.

W swoim zielniku przedstawiał go jako jedną z podstawowych roślin dawnego domowego zielarstwa i opisywał bardzo różne sposoby jego przygotowania.

Pisał o czosnku używanym wewnętrznie i zewnętrznie, samodzielnie oraz w połączeniu z innymi roślinami. Znajdziemy u niego między innymi czosnkowe wino, ocet, syrop, nalewki, balsamy, napary, okłady oraz kąpiele dłoni i stóp.

Szczególnie interesujące jest to, że czosnek pojawia się w jego recepturach dotyczących bardzo różnych obszarów — od krążenia, ciśnienia i przewodu pokarmowego, przez dawne kuracje przeciwpasożytnicze, aż po skórę, stawy, drogi oddechowe i zastosowania zewnętrzne.

Poniżej zebrałam receptury z czosnkiem opisane przez Maurice’a Mességué w jego zielniku „Mon herbier de santé” — z zachowaniem podawanych przez niego składników, proporcji i sposobów przygotowania.

RECEPTURY Z CZOSNKIEM WEDŁUG MAURICE’A MESSÉGUÉ

Receptury z rozdziału „L’Ail” – „Czosnek”

1. „Chapon” – chleb nacierany czosnkiem

Zastosowanie według Mességué: dawna kuracja przeciwrobacza, szczególnie dla dzieci.

Skład:

• kawałek chleba lub grzanka,
• czosnek,
• niewielka ilość oliwy z oliwek.

Przygotowanie: pieczywo obficie natrzeć czosnkiem i skropić niewielką ilością oliwy.

Był to sposób znany Mességué z dzieciństwa i stosowany w jego rodzinnej Gaskonii.

2. Odwar z całej główki czosnku

Zastosowanie według Mességué: nadciśnienie, zaburzenia krążenia, dna, artretyzm oraz dawne zastosowanie jako środek antyseptyczny dla płuc i jelit.

Skład:

• 1 główka czosnku,
• 1 litr wody albo bulionu.

Przygotowanie: z czosnku przygotować odwar w wodzie lub bulionie.

Mességué podawał: 3 filiżanki dziennie.

3. Nalewka z jednego ząbka

Zastosowanie: nadciśnienie.

Skład:

• 1 ząbek czosnku,
• mały kieliszek alkoholu.

Przygotowanie: ząbek pozostawić w alkoholu przez 48 godzin.

Według autora: 20 kropli dziennie dodawanych do naparu z arcydzięgla, szałwii albo melisy.

4. Syrop czosnkowy

Zastosowanie: nadciśnienie.

Skład:

• 2 główki startego czosnku,
• 1 szklanka wody,
• 100 g cukru.

Przygotowanie: składniki dokładnie połączyć.

Mességué podawał: 2 łyżki stołowe dziennie.

5. Wino czosnkowe z piołunem

Zastosowanie: dawne kuracje przeciwrobacze, gorączka oraz jako środek tonizujący.

Skład na 1 litr:

• 1 główka czosnku,
• 10 szczypt liści piołunu,
• 1 litr ciepłego wina.

Przygotowanie: czosnek i piołun połączyć z ciepłym winem.

Mességué podawał: 2 kieliszki dziennie i zaznaczał, aby podczas tej kuracji nie pić innego alkoholu. Wyraźnie pisał również, że tego preparatu nie należy podawać dzieciom.

6. Antyseptyczny sok czosnkowy

Zastosowanie: wyłącznie zewnętrzne.

Skład:

• świeży sok z czosnku,
• 10 części wody destylowanej,
• 1 część alkoholu 90%.

Przygotowanie: czosnek rozgnieść na miazgę, wycisnąć przez cienką tkaninę, a otrzymany sok rozcieńczyć wodą i alkoholem w podanych proporcjach.

7. Balsam czosnkowo-olejowy

Skład:

• 2 ząbki czosnku,
• 3 łyżki stołowe oleju.

Przygotowanie: czosnek dokładnie rozgnieść i wymieszać z olejem.

Mességué stosował go zewnętrznie:

• na brzuch – w dawnych kuracjach przeciwrobaczych i przy problemach trawiennych,
• w okolicy kręgosłupa – przy zawrotach głowy,
• na podeszwy stóp – przy nadciśnieniu.

8. „Liqueur” – mocny wyciąg czosnkowy

Skład:

• 1/3 objętości butelki – rozgnieciony czosnek,
• 2/3 objętości – alkohol.

Przygotowanie: składniki umieścić w litrowej butelce, pozostawić 15 dni w pełnym słońcu, następnie przecedzić.

Mességué opisywał następnie stopniowaną kurację kroplową: zaczynał od 2 kropli, zwiększał porcję każdego dnia aż do 24, a następnie stopniowo ją zmniejszał.

9. Napar czosnkowy z trybulą, lawendą i szałwią

Zastosowanie: cholesterol.

Skład na 1 litr wody:

• 3 ząbki czosnku,
• 2 szczypty trybuli,
• 1 szczypta lawendy,
• 3 szczypty szałwii.

Przygotowanie: z podanych składników przygotować napar.

Mességué podawał: 3 filiżanki dziennie; w indeksie książki pojawia się również wariant 2–3 filiżanek.

10. Okład z czosnku na kurzajki i odciski

Skład:

• 1 ząbek czosnku.

Przygotowanie: czosnek rozgnieść na miazgę i nakładać miejscowo.

Mességué zalecał zabezpieczenie zdrowej skóry otaczającej zmianę plastrem.

11. Ocet czosnkowy

Zastosowanie: historycznie zewnętrznie przy ranach i owrzodzeniach.

Skład:

• 3 starte ząbki czosnku,
• ½ litra octu.

Przygotowanie: macerować 10 dni.

Preparat Mességué przeznaczał do zastosowania zewnętrznego.

12. Kąpiele dłoni i stóp z czosnkiem

Skład:

• 3 główki czosnku,
• 1 litr wody.

Przygotowanie: przygotować mocny preparat wodny i używać do ciepłych kąpieli dłoni i stóp.

Mességué opisywał: 2 kąpiele dziennie.

Łączył ten sposób z alergiami, astmą, nadciśnieniem oraz tym, co w oryginalnym tekście określił jako „acné gastrique et intestinal” – pozostawiam to określenie jako element jego tekstu, ponieważ dzisiaj brzmi ono nietypowo.

13. Nacieranie czosnkiem dolnej części kręgosłupa

Zastosowanie według autora: impotencja.

Sposób: Mességué opisywał nacieranie czosnkiem dolnej części kręgosłupa.

DODATKOWE RECEPTURY Z INDEKSU „MON HERBIER DE SANTÉ”

14. Kąpiel z czosnkiem przy alergiach

Skład na 1 litr wody:

• 1 główka czosnku,
• ½ garści kwiatów głogu,
• ½ garści liści glistnika,
• ½ garści korzeni perzu,
• ½ garści kwiatów żarnowca miotlastego,
• ½ garści liści szałwii,
• ½ garści kwiatów lipy.

Zastosowanie: kąpiele dłoni i stóp oraz okłady na okolice nerek.

Według Mességué: 2 kąpiele dziennie; przy gwałtowniejszej reakcji opisywał częstsze stosowanie.

15. Czosnkowa mieszanka przy miażdżycy

Skład na 2 litry wody:

• 2 duże, rozgniecione główki czosnku,
• 1 garść kwiatów głogu,
• 1 garść liści glistnika,
• 1 garść kwiatów żarnowca miotlastego.

Przygotowanie i zastosowanie: do kąpieli dłoni i stóp, 2 razy dziennie.

Mességué łączył je dodatkowo z naparem z majeranku, szałwii i mięty – po jednej dużej szczypcie każdego zioła na filiżankę.

16. Napar czosnkowy przy astmie

Skład na 1 litr wody:

• 1 rozgnieciony ząbek czosnku,
• 2 szczypty płatków maku polnego,
• 2 szczypty tymianku,
• 2 szczypty lawendy,
• 1 szczypta owoców anyżu zielonego.

Przygotowanie: sporządzić napar.

Mességué podawał: 2–4 filiżanki dziennie.

17. Czosnek, melisa, rozmaryn i tymianek

Zastosowanie: przy obrzmieniu gruczołów, w tym piersi.

Skład na 1 litr wody:

• 1 rozgnieciona główka czosnku,
• 2 szczypty melisy,
• 2 szczypty rozmarynu,
• 2 szczypty tymianku.

Przygotowanie: napar.

Według autora: 2–3 filiżanki dziennie albo zewnętrznie w postaci kompresów.

18. Kąpiel nasiadowa z czosnkiem i głogiem

Zastosowanie: nietrzymanie moczu i moczenie nocne.

Skład na 2 litry wody:

• 1 rozgnieciona główka czosnku,
• 1 garść kwiatów głogu.

Zastosowanie: kąpiel nasiadowa.

Mességué podawał: 2 kąpiele dziennie.

19. Opatrunek z czosnkiem na zanokcicę

Skład na 1 litr wody:

• 1 rozgnieciony ząbek czosnku,
• 2 szczypty maku polnego,
• 2 szczypty cząbru,
• 2 szczypty pączków jodły.

Przygotowanie: przygotować napar i nasączyć nim opatrunek.

Zastosowanie Mességué: zanokcica.

20. Odwar czosnkowy do okładów przy zapaleniu żył

Skład na 1 litr wody:

• 1 główka czosnku,
• 1 garść ostu,
• 1 garść krwawnika.

Przygotowanie: sporządzić odwar.

Zastosowanie: Mességué nasączał nim miejscowe kompresy.

21. Mieszanka czosnkowa przy krwawieniach macicznych

Skład na 2 litry wody:

• 1 rozgnieciona główka czosnku,
• 1 garść kwiatów głogu,
• 1 garść liści glistnika,
• 1 garść ślazu,
• 1 garść jeżyny,
• 1 garść szałwii.

Mességué opisywał tę kompozycję do kąpieli dłoni i stóp oraz irygacji dopochwowych. Ten drugi sposób podajemy wyłącznie jako dokumentację historyczną – nie jako współczesną metodę postępowania.

22. Kąpiel czosnkowa przy nadciśnieniu

Skład na 2 litry wody:

• 1 główka czosnku,
• 1 garść głogu,
• 1 garść glistnika,
• 1 garść kwiatów żarnowca miotlastego.

Zastosowanie: kąpiele dłoni i stóp.

Mességué: 2 razy dziennie.

23. Schemat przy zaburzeniach krążenia

Mességué zalecał dużo czosnku w diecie, a równolegle napar:

• anyż,
• mięta,
• szałwia,
• bazylia,
• werbena,

po 1 szczypcie każdego składnika na filiżankę wody.

24. Schemat czosnkowy przy dnie

Mességué ponownie zalecał dużo czosnku w pożywieniu.

Wieczorem łączył to z naparem:

• 2 szczypty mięty,
• 2 szczypty bielu lipowego,
• 1 filiżanka wody.

DALSZE RECEPTURY Z „C’EST LA NATURE QUI A RAISON”

25. Drugi wariant „likieru” czosnkowego

Skład: 1/3 butelki rozgniecionego czosnku i 2/3 alkoholu.

Przygotowanie: pozostawić na słońcu przez 15 dni, następnie przecedzić.

W tej książce Mességué opisuje nieco inny schemat: zaczyna od 2–3 kropli w ciepłej wodzie przed śniadaniem, zwiększa do 25 kropli, następnie zmniejsza po jednej kropli dziennie.

26. Czosnek macerowany w białym winie

Skład:

• 2–3 ząbki czosnku,
• białe wino.

Przygotowanie: czosnek rozgnieść w winie i pozostawić na kilka dni.

Mességué podawał: 1 łyżkę rano przed śniadaniem.

W tym fragmencie autor nie podaje dokładnej ilości wina, dlatego jej nie uzupełniam.

27. Gaskoński „chapon” – pełniejszy wariant

W C’est la nature qui a raison Mességué opisuje swój dziecięcy podwieczorek dokładniej:

• gruba kromka wiejskiego chleba,
• czosnek,
• kilka kropli oliwy,
• odrobina soli.

Pieczywo mocno nacierano czosnkiem, smarowano oliwą i lekko solono.

28. Dieta „cielęcina – czosnek – cebula”

Był to opisany przez Mességué krótkotrwały schemat jego ojca przy nadciśnieniu.

Codziennie:

• 1 plaster cielęciny,
• 3 ząbki czosnku,
• 3 cebule.

Poza tym dopuszczano przede wszystkim buliony warzywne, sałaty i owoce. Mességué wyraźnie zaznacza, że nie była to dieta przewidziana na całe życie.

29. „Alcoolature” – alkoholatura czosnkowa

Skład:

• 1 „livre” czosnku – taką jednostkę podaje oryginał,
• taka sama ilość alkoholu 40%.

Przygotowanie: czosnek rozgnieść, wycisnąć sok i połączyć go z równą ilością alkoholu.

Schemat Mességué: 2–3 łyżki dziennie przez tydzień w każdym miesiącu.

30. Napar czosnkowy z głogiem i lawendą

Zastosowanie: nadciśnienie.

Skład na 1 litr wody:

• 5 g czosnku,
• 2 szczypty kwiatów głogu,
• 1 szczypta kwiatów lawendy.

Mességué podawał: 2 filiżanki dziennie.

31. „Prawie bulion” z czosnku, cebuli i mniszka

Zastosowanie: miażdżyca w systemie Mességué.

Skład na 1 litr wody:

• 5 g czosnku,
• 5 g cebuli,
• 1 szczypta mniszka.

Przygotowanie: napar określany przez niego jako „prawie bulion”.

Mességué: 4 filiżanki dziennie.

32. Czosnek, cytryna, mięta i szałwia

Zastosowanie: astma.

Skład na 1 litr wody:

• 5 g czosnku,
• 5 g cytryny,
• 1 szczypta kwiatów mięty,
• 1 szczypta szałwii.

Przygotowanie: napar.

Mességué podawał: 2 filiżanki dziennie.

33. Czosnek, cebula, cząber i mięta

Mességué umieszcza tę mieszankę w części dotyczącej życia seksualnego i roślin, które jego ojciec określał jako związane ze szczęściem i witalnością.

Skład na 1 litr wody:

• 5 g czosnku,
• 5 g cebuli,
• 1 szczypta cząbru,
• 1 szczypta mięty.

Przygotowanie: napar.

34. Tourin à l’ail – gaskońska zupa czosnkowa

Skład:

• 6–7 dużych ząbków czosnku,
• oliwa z oliwek,
• 1 litr wody albo bulionu,
• 1–2 jajka,
• 2 łyżki octu,
• sól i pieprz,
• grzanki.

Przygotowanie: posiekany czosnek lekko podsmażyć na oliwie, zalać wodą lub bulionem i krótko zagotować. Dodać białko jajka, następnie żółtko wcześniej rozmieszane z octem. Doprawić i podawać z grzankami.

35. Aïgo boulido – prowansalska „gotowana woda”

Skład:

• około 6 dużych ząbków czosnku,
• oliwa,
• tymianek,
• liść laurowy,
• koper włoski,
• szałwia,
• 1 litr wody,
• jajka i grzanki jak w tourin.

Przygotowanie: rozgnieciony czosnek podsmażyć, dodać zioła i wodę, gotować około 15 minut, przecedzić i dokończyć jak tourin. Mességué wspomina również wariant z kawałkami białej ryby.

36. Zupa czosnkowa na mleku

Mességué każe przygotować ją dokładnie według poprzedzającej receptury zupy cebulowej na mleku, zastępując cebulę:

• garścią dużych, posiekanych ząbków czosnku.

W metodzie bazowej składnik lekko podsmażano, dodawano do mleka, doprowadzano do wrzenia, zdejmowano z ognia i zagęszczano 2 żółtkami. Podawano z grzankami lub czerstwym pieczywem.

Mességué wspomina ją jako wiejski pokarm dla dzieci oraz dawną zupę przeciwrobaczą.

37. „Soupe de vie” – „zupa życia”

Skład:

• około 12 dużych ząbków czosnku,
• 1 litr wrzącej wody,
• 1 gałązka tymianku,
• 1 gałązka rozmarynu,
• 1 gałązka liścia laurowego,
• 3 łyżki oliwy z oliwek,
• czerstwy chleb.

Przygotowanie: czosnek i zioła wrzucić do wrzącej wody, dodać oliwę i gotować 10–15 minut. Gorącym wywarem zalewać kromki czerstwego chleba.

Mességué pisał, że starsi mieszkańcy jego rodzinnych stron, zwłaszcza osoby cierpiące na dnę i reumatyzm, jadali taką zupę jako wieczorny posiłek.

Źródła

Podstawą powyższego zestawienia są dwie pozycje Maurice’a Mességué:

Maurice Mességué, „Mon herbier de santé”

Maurice Mességué, „C’est la nature qui a raison”

Materiał ma charakter historyczny i edukacyjny. Przedstawia receptury i zastosowania opisane przez Maurice’a Mességué, a nie współczesne zalecenia medyczne. Część dawnych praktyk – szczególnie stosowanie surowego czosnku bezpośrednio na skórę, preparaty alkoholowe, glistnik i żarnowiec w mieszankach oraz dawne irygacje – nie odpowiada dzisiejszym standardom bezpieczeństwa.

 

AR